Beşliler çemberi

Dış halkadan bir tonalite seçerek başlayın. C majöre dokunun ve 0 arıza işaretini kontrol edin. Araç, C majör dizisini, ilgili minörü A minörü, komşu tonaliteler olan F majör ile G majörü ve yedi diyatonik akoru gösterir: C, Dm, Em, F, G, Am ve B°.

60 saniyelik bir deneme yapın. Önce C akorunu çalın. Ardından diziyi etkinleştirin ve her notayı sırayla söyleyin ya da çalın. Son olarak enstrümanda C, F ve G akorlarını çalın. Aynı tonalite içindeki dinlenme noktası, hazırlık ve gerilim arasındaki farkı duyacaksınız.

Ardından sonucu iç halkayla karşılaştırın. A minörü seçtiğinizde, iki tonalite birbirinin ilgili minörü ve majörü olduğu için C majörle aynı donanımı görürsünüz. Araç, A minörün akorlarını Am, B°, C, Dm, Em, F ve G olarak listeler. Ayrıca armonik V derecesini de bildirir: E. Bu ayrıntı, beşinci derece majör dominant olarak işlev görebilsin diye gerekli değişikliği aldığında ortaya çıkar.

Gitarda enstrümanı widget'ın yanına koyun ve belirtilen akorların pozisyonlarını bulun. Tam bir akor şekli kurmadan yapıyı duymak isterseniz yalnızca kök sesi, üçlüyü ve beşliyi çalın. Klavyede diziyi sağ elinizle 60 BPM'de çalın ve akorların temel seslerini sol elinizle deneyin. Böylece isimleri ezberlemeye çalışmadan önce listeyi sese dönüştürürsünüz.

Türk popu, arabesk, ilahi, Anadolu rock veya türkü repertuvarından bir akor şifresini kontrol ediyorsanız kullanılan akorları listeleyin ve tonalitenin ilgili bölümüyle karşılaştırın. Örneğin C, G, Am ve F içeren bir dizide C majör doğrudan bir olasılıktır. C'yi cümlenin sonunda çalarak ve dinlenme hissi verip vermediğini gözlemleyerek bunu doğrulayın.

Beşliler çemberi bu adı alır çünkü saat yönündeki her adım tam bir beşli, yani 7 yarım ses yükselir. C'den başlayınca G'ye, G'den D'ye, D'den A'ya ulaşırsınız. Tam dizi, C, G, D, A, E, B, F#/G♭, D♭, A♭, E♭, B♭ ve F'den geçerek yeniden C'ye döner.

Bu düzen, birçok ortak notayı paylaşan tonları birbirine yaklaştırır. C majör ve G majör, gamın yalnızca bir notasına göre farklıdır: C majördeki F, G majörde F# olur. G majör ve D majör de donanımda tek bir nota bakımından farklıdır: D, C# ekler. Bu düzen, ton değişikliğinin bir girişte, nakaratta ya da bir şarkının sonunda neden doğal duyulabildiğini anlamaya yardımcı olur.

Bu nedenle G majörde 1 diyez, F#; D majörde 2 diyez, F# ve C#; A majörde ise 3 diyez, F#, C# ve G# bulunur. Bu dizi yalnızca isimlerin sıralanmasından ibaret değildir. Ton merkezleri arasındaki mesafeyi gösterir ve her akoru baştan hesaplamadan bir akor dizisini transpoze etmek için hızlı bir yol sunar.

Saat yönünün tersine ilerlediğinizde tam bir beşli aşağı iner ve bir bemol eklersiniz. F majörde 1 bemol, B♭; B♭ majörde 2 bemol, B♭ ve E♭; E♭ majörde ise 3 bemol, B♭, E♭ ve A♭ bulunur. Bir melodi sesiniz için fazla tiz kaldıysa saat yönünün tersinde bir ya da iki konum ilerideki bir tonu deneyin ve nakaratı söylediğiniz bölgeyi karşılaştırın.

Şimdi egzersizi yapın: C ve G'yi, ardından C ve F'yi çalın. C ile G arasındaki mesafe saat yönünde görünür. C ile F arasındaki ilişki saat yönünün tersinde görünür. Ardından yükselen beşliler zincirini duymak için G, D ve A'yı çalın.

Tonalite donanımı, bir tonalitede tekrar tekrar kullanılan değiştirici işaretleri bir araya getirir. Porte başında yer alır ve aynı işareti her notada yeniden yazma gereğini ortadan kaldırır. Akor şifresinde değiştirici işaretleri genellikle akor adlarında görürsünüz; notada ise donanım, kullanılan dizi hakkında hemen bir ipucu verir.

Diyezlerin sırası F#, C#, G#, D#, A#, E#, B# şeklindedir. Buna göre G majör tonalitesinde F#; D majörde F# ve C#; A majörde F#, C# ve G#; E majörde ise F#, C#, G# ve D# bulunur. F# majör 6 diyeze ulaşır: F#, C#, G#, D#, A# ve E#.

Bemollerin sırası B♭, E♭, A♭, D♭, G♭, C♭, F♭ şeklindedir. Bu, diyezlerin ters yöndeki sırasıdır. F majörde B♭; B♭ majörde B♭ ve E♭; E♭ majörde B♭, E♭ ve A♭; D♭ majörde ise B♭, E♭, A♭, D♭ ve G♭ bulunur. C♭ majör 7 bemol kullanır: B♭, E♭, A♭, D♭, G♭, C♭ ve F♭.

Bir akor şifresini veya notayı okurken akorları aramadan önce değiştirici işaretleri sayın. G♭ majörde 6 bemol vardır: B♭, E♭, A♭, D♭, G♭ ve C♭. C majörde 0 değiştirici işaret bulunur. Donanım, işaretlerin tekrarını azaltır ve tonal merkez hakkında ipucu verir; ancak müziğin tek bir tonalitede kaldığını tek başına kanıtlamaz.

Pratik yapmak için araçta D majörü seçin ve iki değiştirici işareti yüksek sesle söyleyin: F# ve C#. Ardından E♭ majörü seçip B♭, E♭ ve A♭ seslerini tekrarlayın. Bu egzersiz bir dakikadan kısa sürer ve sırayı işitme ve konuşma yoluyla pekiştirir.

Her majör tonalitenin aynı donanıma sahip bir ilgili minör tonalitesi vardır. C majör, A minör ile; G majör, E minör ile; F majör, D minör ile ilişkilidir. Dizinin notaları aynıdır, ancak tonik başka bir nota hâline geldiği için dinlenme hissi değişir.

Majör toniğin 3 yarım ses aşağısına inerek ilgili minörü bulabilirsiniz. C'den A'ya, G'den E'ye, D'den B'ye inin. Majör dizi içinde altı derece yukarıya sayarak da bulabilirsiniz. C majörde altıncı derece A'dır; dolayısıyla ilgili tonalite A minördür.

İç halka, hesap yapmadan iki tonaliteyi karşılaştırmanızı sağlar. E♭ majörün 3 bemolü vardır: B♭, E♭ ve A♭; ilgili tonalitesi de yine 3 bemole sahip C minördür. E♭ majörün akorları Eb, Fm, Gm, Ab, Bb, Cm ve D°'dir. Doğal C minörün akorları ise Cm, D°, Eb, Fm, Gm, Ab ve Bb'dir.

Minör bir tonalitede beşinci derece, majör bir dominant oluşturmak için değiştirilebilir. A minörde doğal diyatonik akorlar Am, B°, C, Dm, Em, F ve G'dir; ancak araçta gösterilen armonik V akoru E'dir. G minörde doğal sıra Gm, A°, Bb, Cm, Dm, Eb ve F şeklindedir; armonik V akoru ise D'dir.

Karşılaştırmayı çalgınız üzerinde yapın. Klavyede beyaz tuşları kullanarak önce C, ardından Am çalın. Gitarda C ve Am akorları arasında dönüşümlü çalın. Kullanılabilir notalar birbirine yakındır, ancak dinlenme hissi değişir. Bu karşıtlık, Türk popu, arabesk veya MPB tarzı bir düzenlemede ilgili minörü tanımanıza yardımcı olur.

Komşu tonaliteler, beşliler çemberinde yan yana duran konumları işgal eder. G majör ve D majör komşudur; çünkü G, bir tam beşli yukarı çıkarak D'ye ulaşır. G majörde 1 diyez vardır: F#; D majörde 2 diyez vardır: F# ve C#. Donanımdaki tek fark C# notasıdır.

Bu yakınlık, bir müziğin çok az hazırlıkla bir tonaliteden diğerine geçebilmesini açıklar. İki dizi, 7 notanın 6'sını paylaşır. G majördeki bir melodi, D majörün ses malzemesinin büyük bölümünü zaten içerir. C# içeren A akoru, D'nin merkez hâline geldiğini açıkça gösteren bir işaret olarak işlev görebilir.

Türk pop, arabesk, Anadolu rock, türkü ve ilahi repertuvarında yakın tonaliteler arasındaki ilişkiler geçişlerde, bölüm sonlarında ve sesi rahatlatmak için yapılan ton değişikliklerinde görülür. Bu, komşu tonaliteler arasındaki her geçişin otomatik olarak gerçekleşeceği anlamına gelmez. Yine de melodiyi, bası ve dinlenme hissini alan akoru kontrol etmeniz gerekir.

Komşu tonaliteler, bir cifrenin tonunu bulmaya da yardımcı olur. Çok sayıda G, C, D, Em ve Am akoru görünüyorsa G majör güçlü bir olasılıktır. D, G, A, Bm ve Em akorları görünüyorsa merkez D majör olabilir. Dizinin sonunda D çalın. Akor tamamlanmamış gibi gelirse G ve A'yı deneyin; cümleyi hangi dinlenme notasının düzenlediğini dinleyin.

1 dakikada pratik yapmak için önce G–C–D–G, ardından D–G–A–D çalın. Derecelerin biçimi benzerdir: I–IV–V–I. Ses malzemesi tonalite değiştirir, ancak akorların işlevi aynı kalır.

Çemberin her konumu tonaliteyi, ilgili minörü ve I, ii, iii, IV, V, vi ve vii° dereceleri üzerine kurulmuş yedi akoru bir araya getirir. C majörde akorlar C, Dm, Em, F, G, Am ve B° şeklindedir. Büyük harf majör üçlüyü, m minörü, ° ise eksiltilmiş akoru gösterir.

G majörde yedi akor G, Am, Bm, C, D, Em ve F#° şeklindedir. D majörde ise D, Em, F#m, G, A, Bm ve C#° akorları bulunur. Gitarda bu tonalitelerden birini seçin ve altı telle farklı kombinasyonları deneyin. Klavyede her üçlüyü belirli bir pozisyona bağlı kalmadan duymak için kök sesi, üçlüyü oluşturan üçüncü sesi ve beşinci sesi çalın.

Majör üçlülerin dizilimi I, IV ve V'dir. Minörlerin dizilimi ii, iii ve vi'dır. vii° ise eksiltilmiş akor olarak işlev görür. C majörde bu yapı C, F ve G majör; Dm, Em ve Am minör; B° ise eksiltilmiş olacak şekilde ortaya çıkar. Bu yapı sayısız popüler şarkıda görülür, ancak akorların sıralaması her zaman I–IV–V olmak zorunda değildir.

Minör tonalitelerde iç halkanın ilgili dilimini kullanın. E minörde doğal akorlar Em, F#°, G, Am, Bm, C ve D'dir. B minörde ise Bm, C#°, D, Em, F#m, G ve A akorları bulunur. Bir parça E minörde B majör kullanıyorsa, bunu armonik V derecesiyle karşılaştırın. D# üçlüsü, Em'e doğru en güçlü çekimi oluşturur.

akor oluşturucu, armonik alanı kurarken şekilleri, çevrimleri ve adları kontrol etmenize yardımcı olur. Şöyle kullanın: listeden bir akor seçin, önerilen pozisyonu çalın, ardından aynı üçlüyü klavyede bir çevrimle karşılaştırın. Seslerin aynı olduğunu, ancak bas sesinin akorun verdiği hissi değiştirdiğini duyacaksınız.

Enarmoni, eşit aralıklı bir sistemde iki farklı yazımın aynı ses yüksekliğini ifade etmesi, ancak farklı adlar kullanmasıdır. Çemberde alt bölümdeki üç konum bu alternatifleri gösterir. F# ve G♭ aynı konumu paylaşır; D♭ ve C# için de durum aynıdır; F# ve G♭ saat altı konumunda, altta; D♭ ve C# saat yedi konumunda; B ve C♭ ise saat beş konumundadır.

F# majör 6 diyez içerir: F#, C#, G#, D#, A# ve E#. G♭ majör 6 bemol içerir: B♭, E♭, A♭, D♭, G♭ ve C♭. Araç, F# majör akorlarını F#, G#m, A#m, B, C#, D#m ve E#° olarak gösterir. G♭ majörde ise bunlar Gb, Abm, Bbm, Cb, Db, Ebm ve F° şeklindedir.

F# majördeki E#, klavyede F olarak duyulur; ancak yedinci derece bir tür E olarak kalmalıdır. Bu nedenle E# adını alır. Aynı mantık G♭ majördeki Cb için de geçerlidir: B olarak duyulur, ancak gamdaki C harfinin konumunu korur. Bu yazım, derecelerin okunması ve analiz edilmesi açısından önemlidir.

D♭ majör 5 bemol içerir: B♭, E♭, A♭, D♭ ve G♭. Bunun enarmonik yazımı, 7 diyez içeren C# majördür: F#, C#, G#, D#, A#, E# ve B#. Uygulamada, bemollü repertuvar için D♭ majör genellikle daha kolay okunur. C# majör, pasajda zaten diyezler kullanılıyorsa veya analiz komşu tonalitelerin aynı yazımını koruyorsa anlamlı olabilir.

Sanal klavyede deneyin: Aynı bölgedeki F# ve G♭ notalarına basıp sesi karşılaştırın. Ardından araçta gösterilen adlara bakın. Ses aynıdır, ancak yazım tercihi akorların ve gamın okunma biçimini değiştirir.

Bir şarkıyı G tonundan D tonuna transpoze etmek için bir beşli yukarı çıkıp saat yönünde bir dilim ilerleyin. Tonlar arasındaki ilişki, daha pes veya daha tiz bir sese uygun tona geçmeyi kolaylaştırır. Özgün biçim G, C ve D kullanıyorsa I, IV ve V derecelerini düşünün. D majörde aynı işlevler D, G ve A olur.

Şarkıyı G tonundan F tonuna indirmeniz gerekiyorsa saat yönünün tersine bir dilim ilerleyin. G, C ve D; F, Bb ve C olur. Akorlar arasındaki mesafe aynı kalır, ancak bölge değişir. Nakaratta G4 notasına zorlanarak ulaşan bir ses için F majöre transpoze etmek en yüksek notayı 2 yarım ses aşağıya, F4'e indirir. Son tonu seçmeden önce melodiyi kendi ses aralığınızda kontrol edin.

Gitarda çember, açık akorlarla ve kapodastırla uyumlu bir ton seçmeye yardımcı olur. Bildiğiniz şekilleri koruyabilir, kapodastırı uygun bir perdeye takabilir ve gerçek tonu çemberde kontrol edebilirsiniz. Kapodastır 2. perdedeyken G şekillerini çalarsanız gerçek duyulan ton A majördür. Görsel şekli dinleyiciye ulaşan tonla karıştırmamak için bu farkı not edin.

I–IV–V progresyonunu ve ii–V–I progresyonunu anlamak için, kullanılan derecelerin ton içinde doğrudan birbiriyle ilişkili olduğunu gözlemleyin. C majörde I–IV–V, C–F–G'dir. ii–V–I progresyonu Dm–G–C'dir. Her diziyi 72 BPM'de çalın ve her akora iki vuruş ayırın. Ardından kalıbı G majöre taşıyın: G–C–D ve Am–D–G.

Bir akor şemasının tonunu bulmak için kullanılan akorları listeleyin ve dilimdeki yedi akorla karşılaştırın. Ardından dinleniyor gibi hissettiren akoru söyleyin veya çalın. A, D, E ve F#m içeren bir akor şeması A majörü düşündürür, ancak A'nın varış noktası olarak işlev görüp görmediğini yine de doğrulamanız gerekir. Son akor yardımcı olur, fakat melodi ilgili ton olan F# minöre işaret edebilir.

Klavyede sanal piyano, notaları ve akorları denemenizi sağlar. Kararınız yeni bir tonda kayda eşlik ederek çalmaksa, elinizdeki dosyayı bir şarkının tonunu değiştirmek için Stüdyo'da açın: G majörden A majöre çıkmak 2 yarım sestir ve çember, orada hangi akorlarla karşılaşacağınızı önceden söyler — A, Bm, C#m, D, E, F#m ve G#°.

Çember ayrıca progresyonlar oluşturmak ve müzik dizileri çalışmalarına eşlik etmek için de kullanılabilir. Bir tonik seçin, I, vi, IV ve V'yi birleştirin ve enstrümanınızda kısa bir dizi kaydedin. C majörde C–Am–F–G'yi; G majörde G–Em–C–D'yi deneyin. Başka bir tonda aynı derece ilişkisini korumuş olursunuz.

Çember sizin yerinize bir beste seçmez, ancak deneyebileceğiniz armonik yolları gösterir. Başlangıç aşamasındaysanız başlangıç seviyesine yönelik müzik teorisine başvurun ve her kavramı somut bir tonla ilişkilendirmek için araca geri dönün. 5 dakika ayırın: tonu seçmek için 1 dakika, diziyi çalmak için 2 dakika, akorları çalmak için 1 dakika ve hangisinin daha dengeli duyulduğunu not almak için 1 dakika.

• Beşlileri yükseltmek ve diyez eklemek için saat yönünde ilerleyin; saat yönünün tersine ilerleyerek beşlileri alçaltın ve bemol ekleyin.
• Göreli minör tonaliteyi bulmak ve aynı donanımı karşılaştırmak için iç halkayı kullanın.
• Armonik diziler oluşturmak için yedi akoru I, ii, iii, IV, V, vi ve vii° sırasıyla okuyun.
• Transpoze ederken, gitar için akor seçerken veya bir akor şemasının tonunu kontrol ederken komşu tonaliteleri karşılaştırın.
• Diyezler için F, C, G, D, A, E, B sırasını; bemoller için B, E, A, D, G, C, F sırasını kullanın.
• Fikri enstrümana aktarmadan önce widget üzerinde tonikayı, diziyi ve akorları çalın.
• Minör bir tonalitede, A minörde Em ve E örneğinde olduğu gibi doğal beşinci dereceyi armonik V akoruyla karşılaştırın.

Son egzersiz: C majörü seçin, C–F–G–C çalın, iç halkada A minörü bulun ve Am–Dm–E–Am çalın. Ardından G majöre geçin ve aynı kalıbı tekrarlayın. 3 dakikadan kısa sürede tonalite, göreli minör, dominant ve transpozisyon çalışmış olacaksınız.